Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ

Сакыш Ержанова 1 , Серік Абаев 1 , Ғалиолла Мейірман 1 , Галым Шегебаев 1 , Аманкелди Кенебаев 1 , Салтанат Токтарбекова 1 , Нұрлыбек Қаскабаев 1

1 "Қазақ егіншілік және өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты" ЖШС

doi.org/10.37884/2-1-2024/576 Бет. 367-379 Қабылданды 18.04.2024 Жарияланды 29.06.2024

Аңдатпа

Климаттың өзгеруі мен су тапшылығының  туындауына байланысты құрғақшылыққа төзімді және суды аса қажет етпейтін жоңышқа сорттарын шығару мақсаты көзделуде. Қазақстанда жем- шөп өндірісінде жоңышқаның маңызы зор.

Қазақстанның әртүрлі аймағында жоңышқа дақылыңың 7 жабайы түрлері кездеседі. Олардың арасында кең таралғаны Medicago falcata L. – әр түрлі экотиптиптерімен құрғақшылыққа төзімді түрі. Бұл түрдің экотиптері аймақтағы су тапшылығы жағдайында дақылдардың бейімделу әлеуетін күшейту көзі ретінде мәдени жоңышқа M. sativa L.-мен беккросстық будандастыруға пайдаланылады.

Мақалада оның жақсы қасиеттерін жоңышқаның мәдени түрі Medicago sativa L. селекциясында пайдалану үшін беккросстық будандастыру бойынша зерттеулер жүргізілді. Бастапқы түраралық M. falcata L. және M. sativa L. өзара будандастырылып, одан кейін қайталап M. sativa L. – мен бірнеше рет будандастырылды, осылай беккросс жүйесінде  ВС1 – ВС3 ұрпаққа дейін қайта будандастыру жүргізілді. Ол  M. falcata L. –ның бойындағы жағымсыз қасиеттерді:  тұқымның тастай қаттылығы, бұтақтың жайылмалы өсуі, өспей жатып алуы сияқты жағымсыз қасиеттерді ығыстыру үшін  жүргізілді.

Алынған беккросс гибридтері фенотипі (сыртқы ортаға әсері) және өсу қаблеті бойынша  егістік жоңышқаға M. sativa L.-ға жақын болды. Олар құрғақшылыққа төзімді жоңышқа сорттарын шығаруда бастапқы материал ретінде пайдаланылады.

жоңышқа түрлері, экотип, беккроссты будандастыру, беккроссты ұрпақ, маркерлік белгі, іріктеулер, құрғақшылыққа төзімділік, бейімделу

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Мейрман Г.Т., Ержанова С.Т., Абаев С.С., Шегебаев Г.О. Формирование и изучение генофонда многолетних трав и нетрадиционных кормовых культур в Казахстане / Международная научная конференция «Пути повышения эффективности использования генетических ресурсов зернобобовых в селекции» ВИР, Санкт-Петербург, 01 - 03 ноября 2016 г. -86-90
  2. 2. Абаев С.С., Ержанова С.Т., Мейрман Г.Т. и др. Дикорастущие генетические ресурсы кормовых трав и их значение для интродукции и селекции// Ж. Ғылым және білім Наука и образование Science and education 2-бөлім № 4-2(73) 2023 г. -С. 63-73
  3. 3. Мейрман Г.Т., Ержанова С.Т., Абаев С.С., Токтарбекова С.Т., Каспакбаев Н.Б. «Нетрадиционные и дикорастущие кормовые растения и их значение для интродукции и селекции. Кн... и др. – п. Алмалыбак, 2017, - 240с.
  4. 4. Meiirman G.T., Yerzhanova S.T. The formation and study in the culture of genetic resources of forage crops by the expeditionary collection of wild forms from natural landscape of Kazakhstan //Ekin Journal of Crop Breeding and Genetics. July, 2015, Vol.1, №2. –P. 70-77
  5. 5. Мейрман Г.Т. Люцерна. Монография. –Алматы. -2012. 412 с.
  6. 6. Alan W. Humphries, Carlos Ovalle, Steve Hughes, Alejandro del Pozo,…., Sakysh Yerzhanova, Galiolla Meiirman, Serik Abayev, Saltanat, Kalibayev B.B., et all Characterization, preliminary evaluation and pre‐breeding of diverse alfalfa crop wild relatives originating from drought‐stressed environments//J.Crop Science. USA Madison WI 53711-5801 61 (1). - 2021 - p.69-88. Процентиль 78%. Цитировано 73 раз. DOI: https://doi.org/10.1002/csc2.20274 DOI: 10.1002/csc2.20274
  7. 7. Hill, R.R. Jr., J.S. Shenk, and R.F. Barnes. Breeding for alfalfa yield and quality. pp. 809-825 in A.A. Hanson, D.K. Barnes, and R.R. Hill, Jr. (ed.). Alfalfa and alfalfa improvement. 1988, No. 29 Agronomy, ASA, CSSA, SSSA, Madison, WI. Hallauer, A.R., W.A. Russell, and K.R
  8. 8. Holland J.B. and E.T. Bingham. 1994. Genetic improvement for yield and fertility of alfalfa cultivars representing different eras of breeding. Crop Sci. 34:953-957. Loiselle, F. 1992. Alfalfa breeding in the USA – present and future. Lucerne Colloquium, Halle, 12-13 March 1992, Martin Luther University Halle, Germany
  9. 9. L Krasteva, K Uzundzhalieva, R Ruseva Plant Genetic Resources as a part of the biodiversity//- doisrpska.nub.rs Agroznanje, vol. 13, br.1. 2012, 5-14
  10. 10. Sami Lala, Ahmed Amri, Nigel Maxted Towards the conservation of crop wild relative diversity in North Africa: checklist, prioritisation and inventoryTowards the conservation of crop wild relative diversity in North Africa//Genetic Resources and Crop Evolution volume 65, pages113–124(2018)
  11. 11. Bingham, E., Armour, D., & Irwin, J. (2013). The hybridization bar-rier between herbaceous Medicago sativa and woody M. arborea is weakened by selection of seed parents. MDPI Plants, 2, 343–353.
  12. 12. Румянцева М.Л., Степанова Г.В., Курчак О.Н. и др. Отбор солеустойчивых растений разных видов люцерны (Medicago L.) И анализ их морфобиологических и симбиотрофных показателей// Сельскохозяйственная биология, 2015, том 50, 5, С. 673-684
  13. 13. Bauyrzhan Bakytzhanovich Kalibayev1*, Galiolla Tulendinovich Meiirman, Sakysh Tanyrbergenovna Yerzhanova, et.all Genetic Diversity of Perennial Wild Species of Alfalfa Subgenus Falcago (Reichb) Grossh. in Kazakhstan and Their Involvement in the Breeding//AGRIVITA Journal of Agricultural Science. 2021. 43(2): 300–309
  14. 14. Мейірман Ғ.Т., Ержанова С.Т., Калибаев Б.Б. Привлечение для генофонда и селекции диких сородичей культивируемых видов многолетних трав/ Матер. науч. практ. конф. посв. 85 – летию Казахского научно-исследовательского института земледелия и растениеводства «Достижения и перспективы развития земледелия и растениеводства». – Алматы: Асыл кітап, 2019. - С.215-219.
  15. 15. Абаев С.С., Ержанова С.Т., Жоңышқаның будандық популяцияларының өнімділігі және қысқы суыққа төзімділігі// Ізденістер, нəтижелер – Исследование, результаты №4(88) ISSN 2304-3334. -2021

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 367–379. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/576.
(1)MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 367-379. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/576.
MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 367-379. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/576
MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 367–379, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/576. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/576. Acesso em: 15 sep. 2026.
“MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 367-79. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/576.
“MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 367–379. doi:10.37884/2-1-2024/576.
[1]“MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 367–379, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/576.
“MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 367-79, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/576.
“MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 367–379. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/576.
1.MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):367-79. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/576
1.MEDICAGO SATIVA L. МЕН MEDICAGO FALCATA L. ТҮРАРАЛЫҚ БУДАНДАРЫНДАРЫНЫҢ БЕККРОССИНГ ӘДІСІМЕН СЕЛЕКЦИЯНЫҢ БАСТАПҚЫ ФОРМАЛАРЫН ШЫҒАРУ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):367-379. doi:10.37884/2-1-2024/576