BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ

Айнура Әділханқызы; Хамитжан Тлеубергенов; Айназ Балабек; Нургул Шисенбаева; Әйгерім Шакирова

doi:10.37884/3-2024/35

Аңдатпа

Алматы және Ақмола облыстарында жүргізілген маршруттық зерттеулер кезінде Bacillus thuringiensis изоляттарын оқшаулау үшін табиғи субстраттар (топырақ, жапырақ қалдықтары, ағаш қабығы) жиналды. Бұл ретте Алматы және Ақмола облыстарының жағдайында бактериоз белгілері бар қабыршаққанаттылар отрядынан 84 өлі жәндік табылды. Жиналған бактериоз белгілері бар жәндіктердің мәйіттерінен Bacillus thuringiensis бактериясының 30 табиғи изоляттары бөлініп алынды. Бүгінгі таңда изоляттар Жазкен Жиембаева атындағы Қазақ Өсімдіктерді қорғау және карантин ҒЗИ биотехнологиялық зертханасының микроорганизмдер коллекциясында сақтаулы.

Коллекция штаммдары физиологиялық және биохимиялық қасиеттері мен серологиялық идентификациясы негізінде келесі серотиптерге жатқызылды: Bt kurstaki түр тармағы; 3a363c, H4ab – Bt sotto түр тармағы және 31 Bt toguchini түр тармағының серотиптері Штамдардың биологиялық белсенділігін бағалау екінші және үшінші жас мөлшеріндегі алма күйе көбелегінің жұлдызқұрттарына зертханалық сынақ жүргізілді. Эксперимент вируленттілігі бойынша зерттелетін дақылдардың жоғары гетерогенділігін анықтады. Тәжірибе нәтижесінде коллекциялық отыз штамның сегізі (26,6%) зиянкестерге қарсы биологиялық белсенділіктің жоғары көрсеткішін көрсетті (90-100%). Сондай-ақ бактерияның ауылшаруашылық зиянкестерге қарсы әсері, оның физиологиялық белсенділігінің әлсіреуіне әсер ететіні анықталды. Бұл дегеніміз жұлдызқұрттар тірі қалған жағдайда да, белсенді емес күйде болғандықтан, басқа өсімдіктерге зиян келтіре алмайтындығын көрсетеді.

Bacillus thuringiensis, биоинсектицид, микроорганизм, зиянкестер, бактериоз, штамм.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

[1] Lacey L.A. Field manual of techniques in invertebrate pathology: application and evaluation of pathogens for control of insects and other invertebrate pests / L.A. Lacey, H.K. Kaya. - Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 2000. - 911 p.
[2] Ботбаева, Ж.Т. Отбор штаммов рода Bacillus с противогрибковой активностью для создания эффективных биопрепаратов // Биол. мед. геогр. – 2011. – № 2. – С. 29-33.
[3] Thomsen L. Natural occurrence of Bacillus thuringiensis in Lithuanian forest ecosystems / L. Thomsen, J. Eilenberg, P. Zolubas, A. Ziogas, S. Harding // Capturing the potential of biological control: 7th European meeting at Vienna, (Austria), 22-26 March 1999. -Dijon: IOBC/WPRS, 2000. - P. 279-282. 12. Whalon M.E. Bacillus thuringiensis
[4] Грабова, А. Ю. Скрининг штаммов бактерий рода Bacillus – активных антагонистов фитопатогенов бактериальной и грибной природы // Микробиол. журн. – 2015. – № 6. – С. 47-54
[5] Нугманова Т.А. Биопрепараты – продукты микробиологического синтеза для производства экологически безопасных продуктов питания: технология, преимущества, перспективы / В кн. Экологические аспекты жизнедеятельности человека, животных и растений. – Белгород: ИД «Белгород» НИУ «БелГУ» 2017. – С. 45-76
[6] Штерншис М. В. Биопрепараты на основе бактерий рода Bacillus для управления здоровьем растений– Новосибирск: Издат. Сибирск. Рос. АН, 2016. – 284 с.
[7] Ермолова В.П., Гришечкина С.Д., Нижников А.А. Активность энтомопатогенных штаммов Bacillus thuringiensis var. Israelensis при разных методах хранения // Сельскохозяйственная биология. –Том 53, № 1. – С. 2018-208. -2018.
[8] Барайщук Г.В. Bacillus thuringiensis – регулятор численности насекомых-фитофагов // аграрный вестник Урала. –№3 (45). Биология. –С. 73-75. –2008.
[9] Сафронова В.И., Сазанова А.Л., Кузнецова И.Г., Попова Ж.П., Гришечкина С.Д., Ермолова В.П., Андронов Е.Е. Полногеномное секвенирование и сравнительный анализ генов «домашнего хозяйства» и вирулентности у коммерческих штаммов Bacillus thuringiensis с энтомоцидным действием // Сельскохозяйственная биология, 2015, 50(3): 332-338.
[10] Rovesti L. Capturing the potential of biological control in Italy: Where are we? / L. Rovesti, B. Sgarzi // Insect Pathogens and Insect Parasitic Nematodes. IOBC wprs Bulletin Vol.23 (2), 2000. - P.29-36.
[11] Lacey L.A., Grywaczet D., Shapiro-Ilan D., Frutos R., Brownbridge M., Goettel M.S. Insect pathogens as biological control agents: back to the future. J. Invertebr. Pathol., 2015, 132: 1-41.
[12] Бехер К. Микробиология. 1961. Т. 30. –С. 673-678
[13] de Barjak H., Bonnefoi A. Classification des souches de Bacillus thuringiensis // C.R. Acad. Sci. Paris, 1967, 204, –P.1811
[14] Лабинская А.С. Практикум по микробиологическим методам исследования. Москва, 1978.
[15] Талалаева Г.Б., Покровская Л.А. Некоторые методические особенности изучения серологических свойств бактерий Bacillus thuringiensis // Микроорганизмы в защите растений от вредных насекомых. –Иркутск, 1978. –С.51-60.
[16] Pinos D., Andrés-Garrido A., Ferré J., Hernández-Martínez P. Response mechanisms of invertebrates to Bacillus thuringiensis and its pesticidal proteins. Microbiol. Mol. Biol. Rev. 2021;85 doi: 10.1128/MMBR.00007-20.
[17] Bravo A., Likitvivatanavong S., Gill S.S., Soberón M. Bacillus thuringiensis: a story of a successful bioinsecticide. Insect Biochem. Mol. Biol. 2011; 41:423–431. doi: 10.1016/J.IBMB.2011.02.006.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ. Izdenister natigeler. 3(103) (Sep. 2024), 313–322. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2024/35.

(1)BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ. Izdenister natigeler 2024, No. 3(103), 313-322. https://doi.org/10.37884/3-2024/35.

BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ. (2024). Izdenister Natigeler, 3(103), 313-322. https://doi.org/10.37884/3-2024/35

BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3(103), p. 313–322, 2024. DOI: 10.37884/3-2024/35. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/575. Acesso em: 15 sep. 2026.

“BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 3(103) (September): 313-22. https://doi.org/10.37884/3-2024/35.

“BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ” (2024) Izdenister natigeler, (3(103), pp. 313–322. doi:10.37884/3-2024/35.

[1]“BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ”, Izdenister natigeler, no. 3(103), pp. 313–322, Sep. 2024, doi: 10.37884/3-2024/35.

“BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ”. Izdenister Natigeler, no. 3(103), Sept. 2024, pp. 313-22, https://doi.org/10.37884/3-2024/35.

“BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ”. Izdenister natigeler, no. 3(103) (September 30, 2024): 313–322. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/575.

1.BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3(103):313-22. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/575

1.BACILLUS THURINGIENSIS – БИОЛОГИЯЛЫҚ ҚОРҒАУ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ НЕГІЗІ. Izdenister natigeler. 2024;(3(103):313-322. doi:10.37884/3-2024/35

[1] [1] Lacey L.A. Field manual of techniques in invertebrate pathology: application and evaluation of pathogens for control of insects and other invertebrate pests / L.A. Lacey, H.K. Kaya. - Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 2000. - 911 p.

[2] [2] Ботбаева, Ж.Т. Отбор штаммов рода Bacillus с противогрибковой активностью для создания эффективных биопрепаратов // Биол. мед. геогр. – 2011. – № 2. – С. 29-33.

[3] [3] Thomsen L. Natural occurrence of Bacillus thuringiensis in Lithuanian forest ecosystems / L. Thomsen, J. Eilenberg, P. Zolubas, A. Ziogas, S. Harding // Capturing the potential of biological control: 7th European meeting at Vienna, (Austria), 22-26 March 1999. -Dijon: IOBC/WPRS, 2000. - P. 279-282. 12. Whalon M.E. Bacillus thuringiensis

[4] [4] Грабова, А. Ю. Скрининг штаммов бактерий рода Bacillus – активных антагонистов фитопатогенов бактериальной и грибной природы // Микробиол. журн. – 2015. – № 6. – С. 47-54

[5] [5] Нугманова Т.А. Биопрепараты – продукты микробиологического синтеза для производства экологически безопасных продуктов питания: технология, преимущества, перспективы / В кн. Экологические аспекты жизнедеятельности человека, животных и растений. – Белгород: ИД «Белгород» НИУ «БелГУ» 2017. – С. 45-76

[6] [6] Штерншис М. В. Биопрепараты на основе бактерий рода Bacillus для управления здоровьем растений– Новосибирск: Издат. Сибирск. Рос. АН, 2016. – 284 с.

[7] [7] Ермолова В.П., Гришечкина С.Д., Нижников А.А. Активность энтомопатогенных штаммов Bacillus thuringiensis var. Israelensis при разных методах хранения // Сельскохозяйственная биология. –Том 53, № 1. – С. 2018-208. -2018.

[8] [8] Барайщук Г.В. Bacillus thuringiensis – регулятор численности насекомых-фитофагов // аграрный вестник Урала. –№3 (45). Биология. –С. 73-75. –2008.

[9] [9] Сафронова В.И., Сазанова А.Л., Кузнецова И.Г., Попова Ж.П., Гришечкина С.Д., Ермолова В.П., Андронов Е.Е. Полногеномное секвенирование и сравнительный анализ генов «домашнего хозяйства» и вирулентности у коммерческих штаммов Bacillus thuringiensis с энтомоцидным действием // Сельскохозяйственная биология, 2015, 50(3): 332-338.

[10] [10] Rovesti L. Capturing the potential of biological control in Italy: Where are we? / L. Rovesti, B. Sgarzi // Insect Pathogens and Insect Parasitic Nematodes. IOBC wprs Bulletin Vol.23 (2), 2000. - P.29-36.

[11] [11] Lacey L.A., Grywaczet D., Shapiro-Ilan D., Frutos R., Brownbridge M., Goettel M.S. Insect pathogens as biological control agents: back to the future. J. Invertebr. Pathol., 2015, 132: 1-41.

[12] [12] Бехер К. Микробиология. 1961. Т. 30. –С. 673-678

[13] [13] de Barjak H., Bonnefoi A. Classification des souches de Bacillus thuringiensis // C.R. Acad. Sci. Paris, 1967, 204, –P.1811

[14] [14] Лабинская А.С. Практикум по микробиологическим методам исследования. Москва, 1978.

[15] [15] Талалаева Г.Б., Покровская Л.А. Некоторые методические особенности изучения серологических свойств бактерий Bacillus thuringiensis // Микроорганизмы в защите растений от вредных насекомых. –Иркутск, 1978. –С.51-60.

[16] [16] Pinos D., Andrés-Garrido A., Ferré J., Hernández-Martínez P. Response mechanisms of invertebrates to Bacillus thuringiensis and its pesticidal proteins. Microbiol. Mol. Biol. Rev. 2021;85 doi: 10.1128/MMBR.00007-20.

[17] [17] Bravo A., Likitvivatanavong S., Gill S.S., Soberón M. Bacillus thuringiensis: a story of a successful bioinsecticide. Insect Biochem. Mol. Biol. 2011; 41:423–431. doi: 10.1016/J.IBMB.2011.02.006.