СЕЛЕКЦИЯ ГИБРИДОВ КУКУРУЗЫ НА КАЧЕСТВО ЗЕРНА И АДАПТИВНОСТЬ К УСЛОВИЯМ  ИЗМЕНЕНИЯ КЛИМАТА

Айман Омарова; Нафисат Ахметова; Асель Омарова; Ерболат Абишев; Ерик Ермаханов

doi:10.37884/2-1-2024/548

Аңдатпа

Жүгері сорт-үлгілерінің зертханалық және тәжірибелік зерттеу нәтижелері берілген. Өзін өзі тозаңданатын жаңа линияларды құру арқылы жүгеріні шаруашылық жағынан құнды өсімдік және масақ белгілері бойынша тұқым қуалайтын жақсартуға қол жеткізілді. Жаңа линиялар арқылы өнімділігі мен астық сапасы жоғары будандар алынды. Түпнұсқалық көп жылдар бойы жүргізілген зерттеулердің нәтижесінде асыл тұқымды шаруашылықта пайдалану үшін құнды қасиеттері бар бастапқы материалдардың жасалып, зерттеленде. Жүгері дәнінің сапалық құрамын зерттеу үшін ақуыз, май және крахмал мөлшері анықталды. Биохимиялық көрсеткіштерді зерттеу кезінде майлылығы 3,1-ден 5,6%-ға дейін, ақуызы 12,0-ден 14,8%-ға дейін, крахмал 66,0-ден 70,7%-ға дейін болатын үлгілер анықталды. Биохимиялық бағалауды жүргізу үшін термостаттағы тұқымдарды өну арқылы жүгерінің өзін өзі тозаңданатын 20 линиясының суыққа төзімділігі зерттелді. RWC бағалауының нәтижелері бойынша 7 үлгі суыққа төзімді ретінде анықталды: А 6696, А 6720, А 6877, А 6917, А 6940, А 7068, А 7072. Нәтижесінде экономикалық тұрғыдан зерттеу негізінде бастапқы материалдың құнды белгілері мен физиологиялық-биохимиялық көрсеткіштері бойынша өнімділігі мен бейімделгіштігі жоғары болатын ерте пісетін және кеш пісетін топтағы жүгері будандары алынды және одан әрі асылдандыру жұмыстарын жүргізу үшін бастапқы материал таңдалды. Ерте пісетін жүгері будандары бойынша Целинный 160 СВ стандартымен (82,6 ц/га) салыстырғанда астықтың артық шығымдылығы 4,1 - 17,4 ц/га немесе пайызбен 4,9 - 21,1% құрайды. Кеш пісетін жүгері будандары үшін дәнді дақылдардың шығымдылығының стандартпен салыстырғанда 55,1 ц/га немесе 44,8 %-ға айтарлықтай жоғарылағанын Р 2482-177,9 ц/га санын көрсетті.

Селекция, жүгері, бастапқы материал, өздігінен тозаңданатын тізбектер, жүгері будандары, дән сапасы.

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

1.Сулейменова М.Ш., Омарова А.Ш., Жапаев Р.К., Куныпияева Г.Т., Омарова А.А. Уровень усвоение ФАР посевами кукурузы на зерно различных групп спелости // Ресурсосберегающая технология возделывания сельскохозяйственных культур – земледелие будущего. – 2021. - С. 315.
2.Хатефов Э.Б., Кагермазов А.М., Карданова Б.Р. Селекция генетических источников признака засухоустойчивости для создания новых гибридов тетраплоидной кукурузы // Кукуруза и сорго. – 2012. - №3. - С. 11.
3.Хорошилов С. А., Воронин А. Н., Клименко М. В., Бирюкова Т. В., Деревлев Е. И. Гибриды кукурузы с повышенным содержанием каротиноидов в зерновом комплексе // Достижения науки и техники АПК. – 2019. - №6 - С. 21.
4.Орлянский Н.А., Орлянская Н.А. /Кукуруза и сорго. Влажность зерна новых самоопыленных линий кукурузы плазм Айодент и Ланкастер. - 2019. - №4. - С. 3-12.
5.Люлюк И.Р., Земцев А.А., Гульняшкин А.В. Селекция раннеспелых гибридов кукурузы // Теории, школы и концепции устойчивого развития науки в современных условиях. Сборник статей по итогам Международной научно-практической конференции. Стерлитамак. – 2021. – С. 145.
6.Аминжонов Бунёдбек Бахромжон угли, Йигиталиев Облоëржон Донëржон угли, Убайдуллоев Собитхон Фазилкаримович, Икромов Озодбек Давронжон угли, Дехконов Омонжон Нумонжон угли. Создание нового исходного материала для селекции новых гибридов кукурузы // International Scientific Journal science
7.Изучение и поддержание гибридов коллекции кукурузы. – Методические указания. – Ленинград:- 1985. – С. 48.
8.Руководство по испытанию генотипов кукурузы и представлению отчетных данных СИММИТ, Мексика: - 2001. – С. 24.
9.Методические рекомендации по проведению полевых опытов с кукурузой.- Днепропетровск: 1980. – С. 54.
10.Методические указания по изучению коллекционных образцов кукурузы, сорго и крупяных культур.- Ленинград:- 1968. – С. 75.
11.Bates L.S., Waldren R.P., Tedre I.D. Rapid determination of free proline for water – stress studies // Plant and soil. –1973.-V.39. - №1. –P. 205-207.
12.Методика Госсортоиспытания с.-х. Культур. М.: Колос. - 1985. – С. 285.
13.Wellburn A.R. The spectral determination of chlorophylls a and b, as well as total. - 1994. - Vol.2. - №144. - P.307–313.
14.Galili G., Feldman M. Genetic control of endosperm proteins in wheat. 2. Variation in high molecular weight glutenin and gliadin subunits of Triticum aestivum // Theor. аnd Appl. Genet. - 1983. – Vol.66. - P.77-86.
15.Laemmli U.K. Clevage of structural proteinsduring assembly of the head of bacteriophage. T.4. // Nature. - 1970. – Vol.277. - №4. – P.178-189.and innovation special issue. - april № 6. – 2024. – С. 793-796.
16. Мамеев В.В, Дронов А.В., Ториков В.Е. и др. Влияние некорневой подкормки органо-минерального комплекса гумитон на продуктивность кукурузы на зерно // / Вестник Брянской государственной сельскохозяйственной академии. - 2021. - № 3 (85). - С. 8-14.
17. Люлюк И.Р., Шкарбутко Е.В., Лукьяненко П.П. Создание новых среднеранних и среднеспелых гибридов кукурузы // Проблемы и перспективы в международном трансфере инновационных технологий. Сборник статей по итогам Международной научно-практической конференции. Стерлитамак. - 2021. – С. 230.
18. Игнатьев А.С. Оценка новых самоопыленных линий и гибридов восковидной кукурузы (Zea Mays L. Ceratina). // Зерновое Хозяйство России. – 2021. - №2. – С. 22-26.
19.Долгополова Н.В., Рюмшина С.Ф., Дудинова Т.А., Галкин А.И. Влияние биохимических показателей зерна кукурузы на технологии режимов хранения. // Общее земледелие и растениеводство. – 2022. – С. 20-27.
20.Д. Сергеевич., Н. Игоревна., Супрунов А. И., Салфетникова Е. М., Орлов П. В., Кириллова О. А., Дегтярёв А. В., Тарасенко П. А. Продуктивность и показатели качества гибридов кукурузы на силос в почвенно – климатических условиях центрально – чернозёмного региона // Научный журнал КубГАУ. – 2022. - №184(10). – С. 1 -24.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2024. АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler. 2-1 (special) (Jun. 2024), 136–149. DOI:https://doi.org/10.37884/2-1-2024/548.

(1)АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler 2024, No. 2-1 (special), 136-149. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/548.

АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ. (2024). Izdenister Natigeler, 2-1 (special), 136-149. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/548

АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 2-1 (special), p. 136–149, 2024. DOI: 10.37884/2-1-2024/548. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/548. Acesso em: 15 sep. 2026.

“АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ”. 2024. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special) (June): 136-49. https://doi.org/10.37884/2-1-2024/548.

“АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ” (2024) Izdenister natigeler, (2-1 (special), pp. 136–149. doi:10.37884/2-1-2024/548.

[1]“АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ”, Izdenister natigeler, no. 2-1, pp. 136–149, Jun. 2024, doi: 10.37884/2-1-2024/548.

“АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ”. Izdenister Natigeler, no. 2-1 (special), June 2024, pp. 136-49, https://doi.org/10.37884/2-1-2024/548.

“АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ”. Izdenister natigeler, no. 2-1 (special) (June 29, 2024): 136–149. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/548.

1.АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler [Internet]. 2024 Jun. 29 [cited 2026 Sep. 15];(2-1 (special):136-49. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/548

1.АСТЫҚ САПАСЫ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҢ ӨЗГЕРУ ЖАҒДАЙЫНА БЕЙІМДІЛІГІ ЖОҒАРЫ ЖҮГЕРІ БУДАНДАРЫНЫҢ СЕЛЕКЦИЯСЫ. Izdenister natigeler. 2024;(2-1 (special):136-149. doi:10.37884/2-1-2024/548

[1] 1.Сулейменова М.Ш., Омарова А.Ш., Жапаев Р.К., Куныпияева Г.Т., Омарова А.А. Уровень усвоение ФАР посевами кукурузы на зерно различных групп спелости // Ресурсосберегающая технология возделывания сельскохозяйственных культур – земледелие будущего. – 2021. - С. 315.

[2] 2.Хатефов Э.Б., Кагермазов А.М., Карданова Б.Р. Селекция генетических источников признака засухоустойчивости для создания новых гибридов тетраплоидной кукурузы // Кукуруза и сорго. – 2012. - №3. - С. 11.

[3] 3.Хорошилов С. А., Воронин А. Н., Клименко М. В., Бирюкова Т. В., Деревлев Е. И. Гибриды кукурузы с повышенным содержанием каротиноидов в зерновом комплексе // Достижения науки и техники АПК. – 2019. - №6 - С. 21.

[4] 4.Орлянский Н.А., Орлянская Н.А. /Кукуруза и сорго. Влажность зерна новых самоопыленных линий кукурузы плазм Айодент и Ланкастер. - 2019. - №4. - С. 3-12.

[5] 5.Люлюк И.Р., Земцев А.А., Гульняшкин А.В. Селекция раннеспелых гибридов кукурузы // Теории, школы и концепции устойчивого развития науки в современных условиях. Сборник статей по итогам Международной научно-практической конференции. Стерлитамак. – 2021. – С. 145.

[6] 6.Аминжонов Бунёдбек Бахромжон угли, Йигиталиев Облоëржон Донëржон угли, Убайдуллоев Собитхон Фазилкаримович, Икромов Озодбек Давронжон угли, Дехконов Омонжон Нумонжон угли. Создание нового исходного материала для селекции новых гибридов кукурузы // International Scientific Journal science

[7] 7.Изучение и поддержание гибридов коллекции кукурузы. – Методические указания. – Ленинград:- 1985. – С. 48.

[8] 8.Руководство по испытанию генотипов кукурузы и представлению отчетных данных СИММИТ, Мексика: - 2001. – С. 24.

[9] 9.Методические рекомендации по проведению полевых опытов с кукурузой.- Днепропетровск: 1980. – С. 54.

[10] 10.Методические указания по изучению коллекционных образцов кукурузы, сорго и крупяных культур.- Ленинград:- 1968. – С. 75.

[11] 11.Bates L.S., Waldren R.P., Tedre I.D. Rapid determination of free proline for water – stress studies // Plant and soil. –1973.-V.39. - №1. –P. 205-207.

[12] 12.Методика Госсортоиспытания с.-х. Культур. М.: Колос. - 1985. – С. 285.

[13] 13.Wellburn A.R. The spectral determination of chlorophylls a and b, as well as total. - 1994. - Vol.2. - №144. - P.307–313.

[14] 14.Galili G., Feldman M. Genetic control of endosperm proteins in wheat. 2. Variation in high molecular weight glutenin and gliadin subunits of Triticum aestivum // Theor. аnd Appl. Genet. - 1983. – Vol.66. - P.77-86.

[15] 15.Laemmli U.K. Clevage of structural proteinsduring assembly of the head of bacteriophage. T.4. // Nature. - 1970. – Vol.277. - №4. – P.178-189.and innovation special issue. - april № 6. – 2024. – С. 793-796.

[16] 16. Мамеев В.В, Дронов А.В., Ториков В.Е. и др. Влияние некорневой подкормки органо-минерального комплекса гумитон на продуктивность кукурузы на зерно // / Вестник Брянской государственной сельскохозяйственной академии. - 2021. - № 3 (85). - С. 8-14.

[17] 17. Люлюк И.Р., Шкарбутко Е.В., Лукьяненко П.П. Создание новых среднеранних и среднеспелых гибридов кукурузы // Проблемы и перспективы в международном трансфере инновационных технологий. Сборник статей по итогам Международной научно-практической конференции. Стерлитамак. - 2021. – С. 230.

[18] 18. Игнатьев А.С. Оценка новых самоопыленных линий и гибридов восковидной кукурузы (Zea Mays L. Ceratina). // Зерновое Хозяйство России. – 2021. - №2. – С. 22-26.

[19] 19.Долгополова Н.В., Рюмшина С.Ф., Дудинова Т.А., Галкин А.И. Влияние биохимических показателей зерна кукурузы на технологии режимов хранения. // Общее земледелие и растениеводство. – 2022. – С. 20-27.

[20] 20.Д. Сергеевич., Н. Игоревна., Супрунов А. И., Салфетникова Е. М., Орлов П. В., Кириллова О. А., Дегтярёв А. В., Тарасенко П. А. Продуктивность и показатели качества гибридов кукурузы на силос в почвенно – климатических условиях центрально – чернозёмного региона // Научный журнал КубГАУ. – 2022. - №184(10). – С. 1 -24.