Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ

А.С. Калыкова 1 , Ш.Н. Касымбекова 2 , А.Н. Байсапаров 3 , A.Ә. Ибадуллаева 2

1 «Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті» КеАҚ, Алматы, Қазақстан; 2 «Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті» КеАҚ, Алматы, Қазақстан; 3 «Қазақ мал шаруашылығы және жемшөп өндірісі ғылыми-зерттеу институты» ЖШС, Алматы, Қазақстан

doi.org/10.37884/4-2022/03 Бет. 20-28 Қабылданды 28.12.2022 Жарияланды 30.12.2022

Аңдатпа

Мақалада қазақтың жабы типі жылқы тұқымының биохимиялық көрсеткіштерінің референстік мәндерін зерттеу деректері көрсетілген. Жамбыл облысы, Шу ауданы, Балуан Шолақ ауылдық округінде орналасқан "Қалқа" шаруа қожалығында еркін жайылымда өскен, дені сау толық жетілген 50 бас жабы типі жылқы тұқымының биелері мен айғырларынан, эталонды биохимиялық көрсеткіштерді алу үшін А15 (Biosystems, Испания) автоматты биохимиялық анализаторында қан үлгілері зерттелді. Жабы типті жылқыларының биохимиялық нәтижелері белгіленген қалыпты көрсеткіштерге жақын болды. Гепатобилиарлық жүйе ферменттерінің деңгейі (аспартатаминотрансфераза, сілтілі фосфатаза), триглицеридтердің мөлшері жабы типті жылқыларда, қалыпыты жағдайдан 3-5 есе жоғары болды. Альбумин мен мырыштың неғұрлым төмен концентрациясы анықталды (тиісінше 22,22±3,67 г/л және 4,86±1,49 мкмоль/л), сондай-ақ креатинин концентрациясы қалыпты жағдайдың төменгі мәнінде (77,84±14,19 мкмоль/л) анықталды. Осылайша, Қазақстан Республикасының Оңтүстік өңірі жағдайында жабы типті жылқылардың организмдегі зат алмасу процестерінің қалыпты жүруіне тән, қанның биохимиялық референтік аралық көрсеткіштері (альбуминдер, жалпы ақуыз, мочевина, несеп қышқылы, креатинин, билирубин, холестерин, триглицеридтер, глюкоза, кальций, фосфор, магний, темір, мырыш, сілтілі фосфатаза, аланинаминтрансфераза және аспартатаминтрансфераза) анықталды.

биохимиялық көрсеткіштер, қан, сарысу, Жабе типті жылқылар, анықтамалық мәндер, интервалдар, минералды зат алмасу

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Akimbekov, A.R. Razvedeniie kazakhskiikh loshadei tipa zhabe po liniiam [Breeding of zhabe type Kazakh horses along the lines] // Vestnik selskokhoziaistvennoi nauki Kazakhstana - Bulletin of Agricultural Science of Kazakhstan.- 2010. - No. 10.- PP. 58-60. [in Russian]
  2. 2. Omarov, M.M. Metody sovershenstvovaniia kazakhskih loshadei zhabe na osnove lineynogo razvedeniia [Methods of improving Kazakh zhabe horses based on linear breeding] // Vestnik Altayskoho gosudarstvennoho agrarnoho universiteta - Bulletin of the Altai State Agrarian University.- 2013. - № 11(109).- PP. 61-63. [in Russian]
  3. 3. Torekhanov, A.A. Kazakhskie loshadi tipa zhabe (seletinskii zavodskoi tiip): monografiia [Kazakh zhabe type horses (Seletinskyi breed type): monograph] / Torekhanov A.A., Akimbekov A.R., Omarov M.M.- Almaty: Nur-Print LLP, 2011.- 143 p. [in Russian]
  4. 4. Baimukanov D.A., Akimbekov A.R., Aubakirov Kh.A., Kenzhekhodjaev M.D., Alikhanov O., Nurmakhanbetov D. Productivnost kazakhskyh loshadei tipa zhabe raznoi populyacii [The productivity of the zhabe type Kazakh horses of different populations] // Эффективное животноводство. №6, august 2017. – PP.48-51. [in Russian]
  5. 5. Kargaeva M.T., Baymukanov D. A., Junisov A.M., Alikhanov O., Mongush S.D. Zakonomernostii formirovaniia miasnoi produktivnosti tabunnyh loshadei [Regularities for meat productivity formation of herd horses] // Vestnik Tuvinskoho gosudarstvennoho universiteta Vypusk 2. Estestvennye i selskohoziiaistvennye nauki - Bulletin of Tuva State University Issue 2. Natural and Agricultural Sciences, No. 4 (53), 2019.-PP.59-67. [in Russian]
  6. 6. Sydykov D.A. Miiasnaiia produktivnost loshadei v usloviiah yugo-vostoka Kazakhstana [Meat productivity of horses in the conditions of the south-east of Kazakhstan] // AgriTek 2006/ Materialy Pervoi Mezhdunarodnoi konferencii po selskomu hoziaistvu - Materials of the First International Conference on Agriculture. - Astana, 2006. - p.94. [in Russian]
  7. 7. Nechaev I.N., Sizonov G.V., Sydykov D.A. O kazakhskoi porode loshadei i ee otrodiiah [About the Kazakh breed of horses and its offspring] // Konevodstvo i konnyi sport - Horse breeding and equestrian sport. - 2007. - No. 2.-pp.23-26. [in Russian]
  8. 8. Sydykov D.A. Interiernyie kachestva loshadei razlichnykh genotipov [Interior qualities of horses of various genotypes] / Mat. Vtoroi Mezhdunarodnoi nauchno-prakticheskoi konferencii. Povyshenie geneticheskoho potenciala loshadei Kazakhstana s ispolizovaniem otechestvennoho i mirovoho genofonda - Mat. The Second International Scientific and Practical Conference. Increasing the genetic potential of horses in Kazakhstan using the domestic and global gene pool. - Kostanay, 2006. - pp.135-137. [in Russian]
  9. 9. Sydykov D. A. Zhylky organizimnin funktsionaldi zhagdaiyin korsetetini – kany [The functional state of the horse's body indication – blood] // Zharshy - Bulletin. – 2006. No. 12 – pp. 38-39. [in Kazakh]
  10. 10. Sydykov D.A., Sizonov A.G., Zhaytapov T. Biohimicheskiie pokazateli krovi molodniaka loshadei v zavisimosti ot zhivoi massy [Biochemical blood parameters of young horses depending on live weight] // Materialy 10-oi Mezhdunarodnoi konferencii. Nauchnoe obespecheniie APK Sibiri, Mongolii i Kazakhstana - Materials of the 10th International Conference. Scientific support of agro-industrial complex of Siberia, Mongolia and Kazakhstan. - 2007.-No. 7.-pp.30-31. [in Russian]
  11. 11. Sydykov D.A., Omarkhanova A.Sh. Osobennosti volosyanoho pokrova kazakhskih i mugalzharskikh loshadei [Features of the hairs of Kazakh and Mugalzhar horses] // Materialy Mezhdunarodnoi nauchno-prakticheskoi konferencii posviashchennoi 75-letiiu akademika NAN RK Nechaeva I.N. Geneticheskie osnovy i tekhnologiia povysheniya konkurentosposobnosti produkcii zhivotnovodstva - Materials of the International scientific and practical conference dedicated to the 75th anniversary of Academician of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan Nechaev I.N. Genetic foundations and technology for improving the competitiveness of livestock products. - Almaty, 2008. - pp. 56-57. [in Russian]
  12. 12. GOST R ISO 5479-2002 Statisticheskiie metody. Proverka otkloneniia raspredeleniia veroiatnostei ot normalnogo raspredeleniia [Statistical methods. Checking the deviation of the probability distribution from the normal distribution]. [in Russian]
  13. 13. GOST R ISO 16269-4-2017 Statisticheskie metody. Statisticheskoe predstavlenie dannyh. CHast' 4. Vyyavlenie i obrabotka vybrosov. [Statistical methods. Statistical presentation of data. Part 4. Identification and treatment of outliers]. [in Russian]
  14. 14. Harvey R.B., Hambright M.B., Rowe L.D. 1984. Clinical biochemical and hematologic values of the American Miniature Horse: reference values. Am. J. Vet. Res. 45: 987–990.
  15. 15. Southwood L.L. 2013. Appendix C normal ranges for hematology and plasma chemistry and conversion table for units. pp. 339–342. In: Practical Guide to Equine Colic, 1st ed. (Southwood, L.L. ed.), John Wiley & Sons, Inc., Ames.
  16. 16. Susan E. Fielder, DVM, MS, DACVP (Clinical Pathology), Oklahoma State University. Last full review/revision Oct 2015. https://www.msdvetmanual.com/special-subjects/reference-guides/serum-biochemical-reference-ranges
  17. 17. Wichert B., Frank T., Kienzle E. Zinc, Copper and Selenium Intake and Status of Horses in Bavaria. The Journal of Nutrition, Volume 132, Issue 6, June 2002, Pages 1776S–1777S.
  18. 18. Zelenevsky N. V. Anatomiia i fiziologiia zhivotnyh: uchebnik [Anatomy and physiology of animals: textbook] / N. V. Zelenevsky, M. V. Shchipakin, K. N. Zelenevsky. - St. Petersburg: Lan`, 2019. - 368 p. [in Russian]
  19. 19. Konopatov Yu. V. Biohimiia zhivotnyh: uchebnoe posobie [Biochemistry of animals: a textbook] / Yu. V. Konopatov, S. V. Vasilyeva. - St. Petersburg: Lan`, 2015. - 384 p. [in Russian]
  20. 20. Plotka E.D., Eagle T.C., Gaulke S.J., Tester J.R., Siniff D.B. 1988. Hematologic and blood chemical characteristics of feral horses from three management areas. J. Wildl. Dis. 24: 231–239.
  21. 21. Ono T., Yamada Yu., Hata A., MIYAMA T.M., Shibano K., Iwata E., Ohzawa E. and Kitagawa H. Reference values of hematological and blood biochemical parameters for the Noma horse. J. Equine Sci. 2019, Vol. 30, No. 3 pp. 69–73.
  22. 22. Ono T, Inoue Y, Hisaeda K, Yamada Y, Hata A, Miyama TS, Shibano K, Kitagawa H, Ohzawa E, Iwata E. Effect of seasons and sex on the physical, hematological, and blood biochemical parameters of Noma horses. J Equine Sci. 2021 Mar;32(1):21-25. doi: 10.1294/jes.32.21.
  23. 23. Burlikowska K., Bogusławska-Tryk M., Szymeczko R. and Piotrowska A. Haematological and biochemical blood parameters in horses used for sport and recreation. J. of Central European Agric. 2015.-V. 16, Issue: 4.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2022. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (96) (Dec. 2022), 20–28. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2022/03.
(1)ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ. Izdenister natigeler 2022, No. 4 (96), 20-28. https://doi.org/10.37884/4-2022/03.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ. (2022). Izdenister Natigeler, 4 (96), 20-28. https://doi.org/10.37884/4-2022/03
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (96), p. 20–28, 2022. DOI: 10.37884/4-2022/03. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/171. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ”. 2022. Izdenister Natigeler, no. 4 (96) (December): 20-28. https://doi.org/10.37884/4-2022/03.
“ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ” (2022) Izdenister natigeler, (4 (96), pp. 20–28. doi:10.37884/4-2022/03.
[1]“ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (96), pp. 20–28, Dec. 2022, doi: 10.37884/4-2022/03.
“ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (96), Dec. 2022, pp. 20-28, https://doi.org/10.37884/4-2022/03.
“ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (96) (December 30, 2022): 20–28. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/171.
1.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2022 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (96):20-8. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/171
1.ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ОҢТҮСТІК ОБЛЫСЫНДАҒЫ ЖАБЕ ТИПІНДЕГІ ҚАЗАҚ ЖЫЛҚЫСЫНЫҢ ҚАН БИОХИМИЯЛЫҚ ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ РЕФЕНЦИЯЛЫҚ МӘНДЕРІ. Izdenister natigeler. 2022;(4 (96):20-28. doi:10.37884/4-2022/03