Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
МАЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ВЕТЕРИНАРИЯ

ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ

Марат Алдабергенов 1 , Тоқтар Әбілжанұлы 1 , Михо Янков Михов 2 , Нурсултан Орынбаев 1

1 Агроинженерия ғылыми-өндірістік орталығы, Алматы, Қазақстан; 2 Институт «Почвоведения, агротехнологий и защиты растений» имени Николая Пушкарева, Сельскохозяйственная академия Болгарии, София, Болгария

doi.org/10.37884/2-2026/01 Бет. 9-23 Қабылданды 07.04.2026 Жарияланды 30.04.2026

Аңдатпа

Зерттеудің өзектілігі аридті аймақтар жағдайында және табиғи ресурстардың шектеулілігі кезінде жемшөп өндірісінің тиімділігін арттыру қажеттілігімен негізделеді, бұл Қазақстан Республикасының мал шаруашылығы үшін ерекше маңызды. Аталған мәселені шешудің перспективалы бағыттарының бірі су мен жер ресурстарын минималды пайдалана отырып, жоғары қоректік құндылығы бар жемшөп биомассасын жыл бойы өндіруге мүмкіндік беретін толыққұнды гидропондық жасыл жем өндірудің автоматтандырылған жүйелерін енгізу болып табылады. Осы зерттеудің мақсаты – сапропель негізіндегі биоактивті орта мен өсіру параметрлерін болжамды басқаруға арналған жасанды интеллект алгоритмдерін пайдалана отырып, гидропондық толыққұнды жем өндірудің біріктірілген автоматтандырылған жүйесін әзірлеу және ғылыми негіздеу. Жұмыста инженерлік жобалау әдістері, ультракүлгін сумен залалсыздандыру және жарықтандыру процестерін математикалық модельдеу, сондай-ақ сапропель концентрациясының гидропондық жасыл жем өнімділігіне әсерін эксперименттік бағалау қолданылды. Тәулігіне 500 кг дейін өнім өндіруге қабілетті, микроклимат, жарықтандыру, суару және қоректік ортаның параметрлерін интеллектуалды бақылау және басқару жүйесімен жабдықталған контейнерлік автоматтандырылған кешен әзірленді. Қоректік ерітіндідегі сапропельдің оңтайлы концентрациясы 2,0% екендігі анықталды, бұл жағдайда гидропондық биомассаның ең жоғары өнімділігі 29,8 кг/м² құрап, бақылау нұсқасынан 35,4 %-ға жоғары болды. Фотосинтетикалық фотон ағынының оңтайлы тығыздығы 300 мкмоль/м²·с деңгейінде анықталды. Жасанды интеллекттің болжамды алгоритмдерін енгізу су шығынын 31,2 %-ға және энергия тұтынуын 28,7 %-ға төмендетуге мүмкіндік берді.

гидропоникалық жасыл жем сапропель жасанды интеллект АӨК автоматтандыру биоактивті орта , мал шаруашылығы Қазақстан

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. Address of the Head of State Kassym-Jomart Tokayev to the People of Kazakhstan. “Kazakhstan in the Era of Artificial Intelligence: Current Challenges and Their Solutions through Digital Transformation.” https://www.akorda.kz/ru/poslanie-glavy-gosudarstva-kasym-zhomarta-tokaeva-narodu-kazahstana-kazahstan-v-epohu-iskusstvennogo-intellekta-aktualnye-zadachi-i-ih-resheniya-cherez-cifrovuyu-transformaciyu-885145
  2. Annisa Hakim, Nur Rachmy Fazriyah, Tera Fit Rayani, Pria Sembada and Sulassih (2024). The effect of different harvest ages on the productivity of maize and sorghum green fodder //E3S Web of Conferences 577, 02009 (2024) ICAS 2024. https://doi.org/10.1051/e3sconf/202457702009
  3. A’risya A’ina Abdullah, Chu-Liang Lee, Sew-Kin Wong, Ahmad Farimin Ahmad Osman, Zhi-Lin Sum, Kah-Yoong Chan (2023). The Effect of LED Grow Light Photoperiods on Indoor Hydroponic Lettuce Farming //Journal of Advanced Research in Applied Sciences and Engineering Technology 32. Issue 1 (2023). 368–377 https://doi.org/10.37934/araset.32.1.368377
  4. Elmulthum N.A., Zeineldin F.I., Al-Khateeb S.A., Al-Barrak K.M., Mohammed T.A., Sattar M.N., Mohmand A.S. (2023). Water Use Efficiency and Economic Evaluation of the Hydroponic versus Conventional Cultivation Systems for Green Fodder Production in Saudi Arabia. Sustainability 2023. 15. 822. https://doi.org/10.3390/su15010822.
  5. Emin M., Waseem M. (2022). Investigation and analysis of effective approaches, opportunities, bottlenecks and future potential capabilities for digitalization of energy systems and sustainable development goals, Elec. Power Syst. Res. 211 (2022). https://doi.org/10.1016/j.epsr.2022.108251.
  6. Farvardin M., Taki M., Gorjian S., Shabani E., Sosa-Savedra J.C. (2024). Assessing the Physical and Environmental Aspects of Greenhouse Cultivation: A Comprehensive Review of Conventional and Hydroponic Methods. Sustainability 2024. 16. 1273. https://doi.org/10.3390/su16031273
  7. Green Fodder. https://7universum.com/ru/nature/archive/item/10602
  8. Gümüş H., Kowalczuk-Vasilev E. (2024). Effect of different sowing densities on biomass production and nutritive value of barley green fodder grown in hydroponic system. Agron. Sci. 79(3). 65–72. https://doi.org/10.24326/as.2024.5400
  9. Grazia Pastorelli, Valentina Serra, Lauretta Turin (2024). Everaldo Attard Hydroponic fodders for livestock production – a review Ann. Anim. Sci., Vol. 24. No. 3 (2024). 645–656. https://doi.org/10.2478/aoas-2023-0075
  10. Kirdan E.N. (2000). Energy-Saving Technology and Mechanization Tools for the Production of Hydroponic Green Fodder: PhD dissertation in Technical Sciences / KGAU. Simferopol, 2000.130 p.
  11. Ma Y., Guo T., Zhang Z., Amat G., Jing Y., Tuo Y. and Hou L. (2024). Effect of feeding hydroponic barley seedlings to lactating ewes on blood biochemical indexes and growth performance of lambs. Front. Vet. Sci. 10:1280544. https://doi.org/10.3389/fvets.2023.1280544
  12. James A. Weber, John D. Tenhunen, David M. Gates, Otto L. Lange (2015). The effect of photosynthetic photon flux density on cucumber and tomato transplants assimilative indices // Proceedings of the 7th International Scientific Conference Rural Development. 2015
  13. Jung S., Kim J.S., Cho K.Y., Tae G.S., Kang B.G. (2000). Antioxidant responses of cucumber (Cucumis sativus) to photoinhibition and oxidative stress induced by norflurazon under high and low PPFDs // Screening Research Division, Korea Research Institute of Chemical Technology. P.O. Box 107. Yusung. Taejon. ― South Korea. Plant Sci. 2000. Apr 25. 153 (2).
  14. Upreti, S., Ghimire, R.P., & Banskota, N. (2022). Comparison of different cereals for hydroponic fodder production in locally constructed polyhouse at Khumaltar, ― Lalitpur, Nepal. Journal of Agriculture and Natural Resources, 15(1). 27–33. https://doi.org/10.3126/janr.v5i1.50378

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2026. ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ. Izdenister natigeler. 28, 2 (110) (Apr. 2026), 9–23. DOI:https://doi.org/10.37884/2-2026/01.
(1)ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ. Izdenister natigeler 2026, 28 (2 (110), 9-23. https://doi.org/10.37884/2-2026/01.
ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ. (2026). Izdenister Natigeler, 28(2 (110), 9-23. https://doi.org/10.37884/2-2026/01
ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ. Izdenister natigeler, [S. l.], v. 28, n. 2 (110), p. 9–23, 2026. DOI: 10.37884/2-2026/01. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1316. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ”. 2026. Izdenister Natigeler 28 (2 (110): 9-23. https://doi.org/10.37884/2-2026/01.
“ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ” (2026) Izdenister natigeler, 28(2 (110), pp. 9–23. doi:10.37884/2-2026/01.
[1]“ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ”, Izdenister natigeler, vol. 28, no. 2 (110), pp. 9–23, Apr. 2026, doi: 10.37884/2-2026/01.
“ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ”. Izdenister Natigeler, vol. 28, no. 2 (110), Apr. 2026, pp. 9-23, https://doi.org/10.37884/2-2026/01.
“ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ”. Izdenister natigeler 28, no. 2 (110) (April 30, 2026): 9–23. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1316.
1.ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2026 Apr. 30 [cited 2026 Sep. 15];28(2 (110):9-23. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1316
1.ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП БИОАКТИВТІ ОРТА НЕГІЗІНДЕ ТОЛЫҚҚҰНДЫ ЖЕМ ӨНДІРУДІҢ БІРІКТІРІЛГЕН ЖҮЙЕСІ. Izdenister natigeler. 2026;28(2 (110):9-23. doi:10.37884/2-2026/01