Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
СУ, ЖЕР ЖӘНЕ ОРМАН РЕСУРСТАРЫ

ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Бейсембин Кудайберген 1 , Гульмира Койшибаева 1 , Гульмира Сарбасова 1 , Шекарбань Капар 2 , Мөлдір Ахметова 2 , Жанар Жакупова 2

1 Қазақ ұлттық су шаруашылығы және ирригация университеті; 2 "Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті" КеАҚ

doi.org/10.37884/4-2025/43 Бет. 420-428 Қабылданды 03.10.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Мақалада пайдаланылатын ішкі шаруашылық арналардың негізгі сипаттамалары мен конструктивтік элементтері жарияланған. Арналардың көлденең қимасының формалары сипатталады — трапеция, тікбұрышты және параболалық, олардың параметрлері, оның ішінде ені, құрылыс биіктігі және су ағыны режимі. Көптеген арналардың тыныш режимде жұмыс істейтіндігінің дәлелі ретінде гидравликалық ағын параметрлері мен ағын режимдері туралы айтылған.

Сондай-ақ, су есептегіштерін пайдалануды және нақты есеп жүргізуді қиындататын каналдардың шөгінділермен және өсімдіктермен толып кетуінен туындайтын су ағынын есепке алу мәселелері егжей-тегжейлі қарастырылған. Бұл мәселелерді шешу үшін портативті су өткізетін құбырларды пайдаланып су басқан және бос жарамдылық мерзімдерінде есепке алуға қабілетті мамандандырылған су өлшегіш құрылғыларды әзірлеу ұсынылған.

Мақалада ақылы суды пайдалану жағдайында суды дәл есепке алудың маңыздылығын көрсетеді, мұнда өлшеу дәлдігі + / - 5% аспауы керек. Су өлшегіш құрылыстарды сәтті пайдалану мысалдары келтіріліп, өлшеу дәлдігін арттыру және пайдалану жағдайларын жеңілдету үшін осы құрылыстардың жұмысын оңтайландыру шаралары сипатталған.

Суды ішкі шаруашылық арналарына магистральды және шаруашылықаралық су арналары арқылы жеткізеді. Осы ішкі шаруашылық арналарының бастауында судың мөлшерін дәл есепке алу мақсатында түрлі типтегі су өлшеу құрылғылары – «тұрақты арналар», «жіңішке қабырғалы су тастағыштар», «арналық науалар» және басқа да құрылымдар орнатылады.

Су өлшегіш құрылыстар Суды есепке алу Гидравликалық параметрлер Тыныш ағын режимі Портативті дренаждар Дәл өлшеу Ақылы су пайдалану Шөгу Өсімдіктердің өсуі Фруд Саны Дизайн ерекшеліктері Су өлшегіштерді пайдалану Жіңішке қабырғалы дренаждар Арна параметрлері

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. [1] Y.M. Kalybekova, A.K. Zauirbek, I.S. Seitasanov, U.Q. Onglassyn; INCREASING WATER PRODUCTIVITY IN IRRIGATION WITH REGARD TO GEOLOGY AND HYDROGEOLOGICAL CONDITIONS. NEWS of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan SERIES OF GEOLOGY AND TECHNICAL SCIENCES ISSN 2224-5278 Volume 3, Number 453 (2022), 101-114 https://doi.org/10.32014/2022.2518-170X.183
  2. [2] Chen, W.; Kong, J.; Huang, S.; Xie, H.; Wang, J.; Gao, C. Energy Migration and Groundwater Response to Irregular Wave Forcing in Coastal Aquifers: A Spectral and Wavelet Analysis. Water 2025, 17, 2513. https://doi.org/10.3390/w17172513
  3. [3] V.A. Tumlert, Zh.K. Kasymbekov, R.A. Dzhaisambekova, E.V. Tumlert, B.Sh. Amanbayeva; INFLUENCE OF THE HYDROGEOLOGICAL MODE OF OPERATION ON THE CHARACTER OF COLLATING OF THE FILTER AND THE FILTER ZONE OF SEASONAL WELLS. NEWS of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan SERIES OF GEOLOGY AND TECHNICAL SCIENCES ISSN 2224-5278 Volume 3, Number 459 (2023), 295–304 https://doi.org/10.32014/2023.2518-170X.314
  4. [4] Бейсембин , К., Жакупова, Ж., Койшибаева , Г., Саркынов , Е., Рыскулбекова , Л., Жанымхан , Қ., & Капар , Ш. (2025). НОВАЯ КОНСТРУКЦИЯ ВОДОЗАБОРНОГО СООРУЖЕНИЯ ДЛЯ МАЛЫХ ГЭС. Izdenister Natigeler, (1 (105), 202–209. https://doi.org/10.37884/1-2025/24
  5. [5] Zharkov V., Baizakova A., Angold Y., Kudaibergenova I. Increasing the yields of fodder crops with the use of water-saving irrigation technologies / Journal of Advanced Research in Dynamical and Control Systems 12(5 Special Issue), Р. 1362-1372, 2020 ISSN 1943023X DOI: 10.5373/JARDCS/V12SP5/20201896
  6. [6] Li M., Karlykhanov O., Ponkratyev D., Imanaliyev T., Tazhiyeva T. Automatic water meter for gauging stations of irrigation canals. Espacios. 2018; Vol. 39 (34). ISSN 07981015 https://elibrary.ru/item.asp?id=38644182
  7. [7] Ibrayev T., Badjanov B., Li M. Long-Term Monitoring and Water Resource Management in the Republic of Kazakhstan. Environmental Science and Engineering. 2014; 75-89. ISSN 18635520 DOI https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-01017-5_3
  8. [8] Li M., Karlykhanov O., Ponkratyev D., Imanaliyev T., Tazhiyeva T. Automatic water meter for gauging stations of irrigation canals. Espacios. 2018; Vol. 39 (34). ISSN 07981015
  9. [9] Zhang B., Fu Z., Wang J., Zhang L. Farmers’ adoption of water-saving irrigation technology alleviates water scarcity in metropolis suburbs: A case study of Beijing, China / Agricultural Water Management Volume 212, 1 February 2019, Pages 349-357 https://doi.org/10.1016/j. agwat.2018.09.021
  10. [10] T.Ibrayev, M. Li, N. Bakbergenov, M. Narbayev, A. Batyrbayeva; CURRENT ISSUES OF WATER MANAGEMENT IN KAZAKHSTAN. NEWS of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan SERIES OF GEOLOGY AND TECHNICAL SCIENCES ISSN 2224-5278 Volume 5, Number 455 (2022), 79-92 https://doi.org/10.32014/2518-170X.219

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 420–428. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/43.
(1)ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 420-428. https://doi.org/10.37884/4-2025/43.
ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 420-428. https://doi.org/10.37884/4-2025/43
ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 420–428, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/43. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1128. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 420-28. https://doi.org/10.37884/4-2025/43.
“ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 420–428. doi:10.37884/4-2025/43.
[1]“ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 420–428, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/43.
“ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 420-8, https://doi.org/10.37884/4-2025/43.
“ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 420–428. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1128.
1.ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):420-8. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1128
1.ІШКІ ШАРУАШЫЛЫҚ АРНАЛАРЫНЫҢ СУ ӨЛШЕУ ҚҰРЫЛҒЫЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКТИВТІК ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):420-428. doi:10.37884/4-2025/43