Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ

Акбопе Айтбаева 1 , Жарас Мамырбеков 2 , Берик Зоржанов 1 , Эльвира Тайшыбаева 1 , Сабыр Махмаджанов 3 , Айгүль Нусупова 1

1 «Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС «Қайнар» өңірлік филиалы; 2 «Қазақ жеміс-көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС «Қайнар» аумақтық филиалы; 3 «Бақша және мақта ауыл шаруашылығы тәжірибе станциясы» ЖШС

doi.org/10.37884/3-2025/22 Бет. 236-250 Қабылданды 14.07.2025 Жарияланды 30.09.2025

Аңдатпа

Берілген мақалада Оңтүстік Корея селекциясының қауын және қарбыз сұрып үлгілерін биологиялық және шаруашылық құнды белгілер кешені бойынша бағалау нәтижелері келтірілген.

Ғылыми-зерттеулер «Қазақ жеміс және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты» ЖШС «Қайнар» өңірлік филиалы тәлімбақтарында 2023-2024 жж. жүргізілді. Экспериментальді тәлімбақтар топырағы орташа-сазды, күңгірт-қарақоңыр, ауа-райы жағдайлары - күртконтинентальді.  

Зерттеу барысында сұрыпүлгілердің фенологиялық және биометриялық параметрлері, морфологиялық көрсеткіштері, өнімділік деңгейі анықталып, биохимиялық құрамы сарапталды. Экологиялық сұрыпсынаудан өткізілген қауын және қарбыз үлгілері пісіп-жетілуі мерзімдері бойынша орташа және орташа-кеш пісетін топтарға бөлінді.

Зерттеу нәтижелері бойынша Оңтүстік Кореядан келген қауын мен қарбыз үлгілері Қазақстанның оңтүстік-шығысы тау бөктері жағдайына жоғары бейімділік пен икемділікті көрсететіні анықталды. Алғаш рет қарбыздың майда пішінді сұрыпүлгісі (Watermelon Seed Jikkomi) экологиялық сынақтан өтіп, Қазақстанның оңтүстік-шығысы жағдайында өндіру үшін бақша шаруашылықтарына ұсынылды.

сұрып үлгі қауын дақылы қарбыз дақылы жеміс өнімділік сапалық көрсеткіштер

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1 Rimando A.M., Perkins-Veazie P.M.; Determination of citrulline in watermelon rind. Journal of Chromatography A, №1078, 2005, р. 196-200. https://doi.org/10.1016/j.chroma.2005.05.009
  2. 2 Le J., Chuan J.D., Andy H.L., Colin W.E.; Do dietary lycopene and other carotenoids protect against prostate cancer. International Journal of Cancer, №113, 2005., р. 1010-1014. https://doi.org/10.1002/ijc.20667
  3. 3 Aitbayeva A.T., Zorzhanov B.D., Mamyrbekov Zh.Zh., Absatarova D.A., Rakhymzhanov B.S., Koshmagambetova M.Zh.; Comparison of different types of fertilizers on growth, yield and quality properties of watermelon (Citrullus lanatus) in the Southeast of Kazakhstan. Eurasian Journal of Soil Science, №10(4), 2021, р. 302-307. https://doi.org/10.18393/ejss.959078
  4. 4 Байбакова Н.Г., Варивода Е.А., Колебошина Т.Г.; Характеристика нового сортообразца дыни селекции Быковской опытной станции. Овощи России, №5, 2019 г., стр. 42-45. https://doi.org/10.18619/2072-9146-2019-5-42-45
  5. 5 Айтбаева А.Т., Зоржанов Б.Д., Мамырбеков Ж.Ж., Қошмағамбетова М.Ж., Жакатаева А.Н.; Қазақстанның оңтүстік-шығысы жағдайында бақша дақылдары зиянды нысандарына қарсы экологиялық қауіпсіз пестицидтер, биологиялық препараттар мен төзімді сұрыптарды іріктеу және сынау. Вестник КазНУ, №1(70), 2022 г., стр. 56-70. https://doi.org/10.26577/EJE.2022.v70.i1.06
  6. 6 Варивода Е.А., Лазько В.Э., Тайшибаева Э.У.; Экологическое испытание сортов дыни селекции Быковской опытной станции. Овощи России, №4, 2023 г., стр. 82-86. https://doi.org/10.18619/2072-9146-2023-4-82-86
  7. 7 Лазько В.Э., Варивода Е.А., Якимова О.В., Ковалева Е.В., Бочерова И.Н., Ковалев Р.К.; Экологическое испытание сортов арбуза волгоградской и краснодарской селекции в разных зонах юга России. Овощи России, №4, 2022 г., стр. 17-22. https://doi.org/10.18619/2072-9146-2022-4-17-22
  8. 8 Колебошина Т.Г., Белов С.И., Вербицкая Л.Н.; Рост и развитие растений дыни в зависимости от условий выращивания. Овощи России, №1, 2019 г., стр. 56-59. https://doi.org/10.18619/2072-9146-2019-1-56-59
  9. 9 Шойбекова А.Ж., Мамырбеков Ж.Ж., Тайшибаева Э.У., Махмаджанов С.П., Айтбаева А.Т., Джантасов С.К. Особенности развития сортов дыни в разных экологических зонах Юго-востока Республики Казахстан. Хабаршы, Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті. Ауыл шаруашылығы ғылымдары, №3(70), 2024 г., стр. 41. https://doi.org/10.52081/bkaku.2024.v70.i3.172
  10. 10 Мамырбеков Ж.Ж., Тайшибаева Э.У., Айтбаева А.Т. Посевные качества семян и развитие корневой системы сортов дыни разного сроков созревания в условиях предгорно-степной и предгорной зоны Казахстана. «Исследования, результаты» КазНАИУ. Сельскохозяйственные науки, №2 (102), 2024 г., стр. 200-209. Doi: https://doi.org/10.37884/2-2024/19
  11. 11 ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі; Қазақстан Республикасында пайдалануға ұсынылған селекциялық жетістіктердің мемлекеттік тізбесі (ресми басылым). - Нұр-Сұлтан, 2022 г. - 128 б. https://www.ncste.kz/assets/GNTE/107-comp-doc-kaz.-29-12-2020-09-19-59.docx
  12. 12 Кигашпаева О.П., Гулин А.В., Капанова Р.Х., Володина С.А. Результаты и перспективы Астраханской селекции овощных и бахчевых культур. Селекция и семеноводство Сельскохозяйственных растений, №5, 2021 г., стр. 16-21. https://doi.org/10.18619/2072-9146-2021-5-16-21
  13. 13 СТ 4671-7-8; Селекциядағы, сортты сынаудағы және алғашқы тұқым шаруашылығындағы учаскелер мен себу үлгілері. Параметрлер. 2018 г. https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V1300008751/history
  14. 14 Белик В.Ф.; Методика опытного дела в овощеводстве и бахчеводстве. - Москва: Агропромиздат, 1992 г. - 64 с. https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_001625951
  15. 15 Доспехов Б.А.; Методика полевого опыта. - Москва: Колос, 1980 г. - стр. 169-184. https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_001625951
  16. 16 Гуцалюк Т.Г.; Методика селекции арбуза и дыни. - Алматы: КазНИИКОХ - РНИ «Бастау», 1998 г. - стр. 76-116.
  17. 17 ГОСТ 28562-90; Продукты переработки плодов и овощей. Рефрактометрический метод определения содержания растворимых сухих веществ. 1990 г. https://files.stroyinf.ru/Data/47/4764.pdf
  18. 18 ГОСТ 8756.13-87; Продукты переработки плодов и овощей. Методы определения содержания сахаров. 1987 г. https://files.stroyinf.ru/Data2/1/4294821/4294821427.pdf
  19. 19 ГОСТ 24556-89; Продукты переработки плодов и овощей. Методы определения витамина С. 1989 г. https://files.stroyinf.ru/Data2/1/4294829/4294829760.pdf
  20. 20 ГОСТ 25550-82; Продукты переработки плодов и овощей. Методы определения титруемой кислотности. 1982 г. https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=30545349
  21. 21 ГОСТ 29270-95; Продукты переработки плодов и овощей. Методы определения содержания нитратов. 1995 г. https://files.stroyinf.ru/Data2/1/4294825/4294825356.pdf .

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 3 (107) (Sep. 2025), 236–250. DOI:https://doi.org/10.37884/3-2025/22.
(1)ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler 2025, No. 3 (107), 236-250. https://doi.org/10.37884/3-2025/22.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ. (2025). Izdenister Natigeler, 3 (107), 236-250. https://doi.org/10.37884/3-2025/22
ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 3 (107), p. 236–250, 2025. DOI: 10.37884/3-2025/22. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1020. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 3 (107) (September): 236-50. https://doi.org/10.37884/3-2025/22.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ” (2025) Izdenister natigeler, (3 (107), pp. 236–250. doi:10.37884/3-2025/22.
[1]“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ”, Izdenister natigeler, no. 3 (107), pp. 236–250, Sep. 2025, doi: 10.37884/3-2025/22.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ”. Izdenister Natigeler, no. 3 (107), Sept. 2025, pp. 236-50, https://doi.org/10.37884/3-2025/22.
“ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ”. Izdenister natigeler, no. 3 (107) (September 30, 2025): 236–250. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1020.
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Sep. 30 [cited 2026 Sep. 15];(3 (107):236-50. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1020
1.ҚАЗАҚСТАННЫҢ ОҢТҮСТІК-ШЫҒЫСЫ ЖАҒДАЙЫНДА ОҢТҮСТІК КОРЕЯ СЕЛЕКЦИЯСЫНЫҢ ҚАУЫН ЖӘНЕ ҚАРБЫЗ СҰРЫП ҮЛГІЛЕРІН ЭКОЛОГИЯЛЫҚ СЫНАУ НӘТИЖЕЛЕРІ. Izdenister natigeler. 2025;(3 (107):236-250. doi:10.37884/3-2025/22