Кіру | Тіркелу
Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті ISSN 2304-3334 (Print)  ·  ISSN 2304-3334 (Online)
Мақала жіберу
Мәзір
Мақала жіберу
АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҒЫ, АГРОХИМИЯ, АЗЫҚ ӨНДІРУ, АГРОЭКОЛОГИЯ

ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ

Абдукарим Усманов 1 , Олжас Сейпаталиев 2

1 «Агроинженерия ғылыми-өндірістік орталығы» ЖШС; 2 «Агроинженерия ғылыми-өндірістік орталығы»

doi.org/10.37884/4-2025/17 Бет. 161-172 Қабылданды 14.07.2025 Жарияланды 30.12.2025

Аңдатпа

Өсімдік шаруашылығындағы топырақты өңдеудің негізгі жүйелері сипатталған. Топырақты өңдеу түрлері бойынша жіктеу берілген. Топырақты өңдеудің агротехнологияларының мәні, артықшылықтары мен кемшіліктері талданды: дәстүрлі (қабат айналымымен әдеттегі), минималды (топырақты қорғайтын ресурс үнемдейтін) – "Mini-Till", нөлдік – "No-till" және жолақ – "Stril Tillage".

Дәстүрлі технологиямен жер жырту қабаттың айналымымен жүзеге асырылады, ауылшаруашылық дақылдарын егуге және отырғызуға топырақтың сапалы дайындығы бар, өйткені ол қабаттың оралуын, топырақтың ұсақталуы мен араласуын, топырақ қалдықтарын, органикалық және минералды тыңайтқыштарды, арамшөптерді жабуды қамтамасыз етеді.  Mini-Till технологиясымен топырақты дайындау кезінде құнарлы жердің жоғарғы қабаты төңкерілмейді, бірақ топырақ құрылымын сақтайды. Егістіктердегі топырақ тек тұқым себу тереңдігіне дейін қопсытылады немесе мүлдем өңделмейді.

No-Till технологиясымен топырақты өңдеуден толығымен бас тарту және инновациялық технологияны қолдана отырып, егістікте төрт негізгі механикаландырылған операцияны орындау қарастырылған: себу алдында гербицидтерді қолдану (күзде немесе көктемде; тұқымдарды орналастыру үшін сабанында тек кішкене борозды құрайтын арнайы тұқым сепкішпен тұқым себу; гербицидтерді қолдану).өсімдіктер мен егін жинау кезінде).

Stril Tillage жолақты қопсытқышпен арнайы қопсытқыштар ені 25 см-ге дейінгі сызықтарды босатады. Сонымен қатар, дәліздер өзгеріссіз қалады. Бұл өңделген топырақтың мөлшерін азайтады және өсіру құнын төмендетеді. Технология өңделмеген жерлерде ылғал мен қоректік заттарды сақтауға мүмкіндік береді, бұл ресурстарды тиімдірек пайдалануға және өнімділікті арттыруға ықпал етеді.

агротехнология топырақ өңдеу дәстүрлі минималды нөлдік жолақтық мәні артықшылықтары кемшіліктері

01 Кіріспе

Мақаланың толық мәтіні оң жақ панельде PDF форматында жүктеу үшін қолжетімді.

02 Әдебиеттер тізімі

  1. 1. Корчагин А.А. Альтернативные системы земледелия: учебное пособие. - Вла-димир: ВлГУ, 2020. - 167 с. - Режим доступа: https://vlgu.ru/library/books/alt-sistemy.pdf
  2. 2. Власова О.И., Дорожко Г.Р., Передериева В.М. Обработка почвы: учебное по-собие для вузов. - Санкт-Петербург: Лань, 2023. - 88 с. - Режим доступа: https://e.lanbook.com/book/250355
  3. 3. Петроченко Н.О. Mini-Till – как основа или дополнение традиционной обра-ботки почвы? // Наше сельское хозяйство. - 2023. - № 1. - С. 12–18. - Режим доступа: https://agrojournal.ru/2023/01/mini-till.html
  4. 4. Нурбек А., Кассам А., Сыдык Д., и др. Практика почвозащитного и ресурсо-сберегающего земледелия в Азербайджане, Казахстане и Узбекистане. - Анкара: ФАО-СЕК, 2016. - 74 с. - Режим доступа: http://www.fao.org/3/i5675r.pdf
  5. 5. Манучарян Д.Г., Евдокимов Н.И., Белоусов С.В. Анализ способов безотваль-ной обработки почвы при ресурсосберегающем земледелии // Агрофорум. - 2023. - № 2. - С. 103–108. - Режим доступа: https://elibrary.ru/item.asp?id=53888241
  6. 6. Адлен Х.П. Прямой посев и минимальная обработка почвы. - Москва: Агро-промиздат, 1985. - 208 с. - Режим доступа: https://search.rsl.ru/ru/record/01001594877
  7. 7. Шульце-Векст И. No-Till в Германии // Ресурсосберегающее земледелие. - 2011. - № 4. - С. 16–20. - Режим доступа: https://agroresurs.ru/journal/2011/4/16.pdf
  8. 8. Бойков В.Н., Воротников И.Л., Нарушев В.Б., и др. Обоснование целесообраз-ности использования полосовой (Strip-Till) обработки почвы в условиях степного Поволжья // Агроинженерия. - 2019. - № 10. - С. 45–52. - Режим доступа: https://www.agroengineering.ru/article/2019-10
  9. 9. Сафиуллин М.Р. Опыт США: технология полосовой обработки // Ресурсосбе-регающее земледелие. - 2011. - № 2. - С. 17–19. - Режим доступа: https://agroresurs.ru/journal/2011/2/17.pdf
  10. 10. Кошелева О. Strip-Till в России: опыт Волгоградской области // Ресурсосбере-гающее земледелие. - 2013. - № 2. - С. 20–25. - Режим доступа: https://elibrary.ru/item.asp?id=20399240
  11. 11. Рзалиев А.С., Бекмухаметов Ш.Б., Голобородько В.П., и др. Комбинированное орудие для основной полосовой обработки почвы по технологии Strip-Till в условиях юга Казахстана // Успехи современного естествознания. - 2019. - № 7. - С. 26–32. - Режим досту-па: https://www.natural-sciences.ru/ru/article/view?id=38243
  12. 12. Жапаев Р., Куныпияева Г., Оспанбаев Ж., Сембаева А., Кыргызбай К., Каким-жанов Е. Влияние разных способов обработки почвы на ее агрофизические и агрохимиче-ские свойства в условиях богары юго-востока Казахстана // Ізденістер, нәтижелер – Иссле-дования, результаты. - 2024. - № 2-1 (спецвыпуск). - С. 233–248. - https://doi.org/10.37884/2-1-2024/560
  13. 13. Усманов А., Рзалиев А., Кошербай Д. Состояние технического обеспечения сельскохозяйственных предприятий Юго-Восточного региона Казахстана // Ізденістер, нәтижелер – Исследования, результаты. - 2025. - № 1 (105). - С. 346–360. - https://doi.org/10.37884/1-2025/38
  14. 14. Куныпияева Г., Жапаев Р., Бастаубаева Ш., Оспанбаев Ж., Майбасова А., Жусупбеков Е. Структурно-агрегатный состав и водопрочность почвы в зависимости от способов обработки в условиях юго-востока Казахстана // Ізденістер, нәтижелер – Исследо-вания, результаты. - 2024. - № 2-1 (спецвыпуск). - С. 284–294. - https://doi.org/10.37884/2-1-2024/565
  15. 15. Kassam A., Friedrich T., Derpsch R., Kienzle J. Overview of the worldwide spread of conservation agriculture // Field Crops Research. - 2019. - Vol. 231. - P. 3–12. - https://doi.org/10.1016/j.fcr.2018.11.004
  16. 16. Pittelkow C.M., Liang X., Linquist B.A., van Groenigen K.J., Lee J., Lundy M.E., van Kessel C. Productivity limits and potentials of the principles of conservation agriculture // Na-ture. - 2015. - Vol. 517 (7534). - P. 365–368. - https://doi.org/10.1038/nature13809
  17. 17. Corbeels M., Thierfelder C., Wall P. Conservation agriculture in sub-Saharan Africa: Outcomes and lessons // Agriculture, Ecosystems & Environment. - 2020. - Vol. 295. - Article 106896. - https://doi.org/10.1016/j.agee.2020.106896
  18. 18. Воротников И.Л., Бойков В.Н. Современные тенденции почвообработки в условиях степной зоны Казахстана // Агроинженерия. - 2022. - № 7. - С. 45–52.

Дәйексөз келтіру сілтемелері

[1]2025. ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 4 (108) (Dec. 2025), 161–172. DOI:https://doi.org/10.37884/4-2025/17.
(1)ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler 2025, No. 4 (108), 161-172. https://doi.org/10.37884/4-2025/17.
ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ. (2025). Izdenister Natigeler, 4 (108), 161-172. https://doi.org/10.37884/4-2025/17
ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler, [S. l.], n. 4 (108), p. 161–172, 2025. DOI: 10.37884/4-2025/17. Disponível em: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1010. Acesso em: 15 sep. 2026.
“ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ”. 2025. Izdenister Natigeler, no. 4 (108) (December): 161-72. https://doi.org/10.37884/4-2025/17.
“ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ” (2025) Izdenister natigeler, (4 (108), pp. 161–172. doi:10.37884/4-2025/17.
[1]“ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ”, Izdenister natigeler, no. 4 (108), pp. 161–172, Dec. 2025, doi: 10.37884/4-2025/17.
“ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ”. Izdenister Natigeler, no. 4 (108), Dec. 2025, pp. 161-72, https://doi.org/10.37884/4-2025/17.
“ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ”. Izdenister natigeler, no. 4 (108) (December 30, 2025): 161–172. Accessed September 15, 2026. https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1010.
1.ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Sep. 15];(4 (108):161-72. Available from: https://agrosoil.kaznaru.edu.kz/index.php/research/article/view/1010
1.ТОПЫРАҚТЫ ӨҢДЕУДІҢ АГРОТЕХНОЛОГИЯСЫН ТАЛДАУ. Izdenister natigeler. 2025;(4 (108):161-172. doi:10.37884/4-2025/17